ACTUEEL
19/07/26
Een nieuwe Bauhaus-meester in de JK Art-collectie
Na de aankoop van een werk van Oskar Schlemmer in 2021 is onze collectie afgelopen maand verrijkt met een werk van een andere sleutelfiguur binnen het Bauhaus: Lyonel Feininger. Deze Amerikaans-Duitse kunstenaar hanteerde een unieke synthese van kubisme en expressionisme en was de allereerste 'Formmeister' die door Walter Gropius aan het Bauhaus werd aangesteld. Feininger componeerde zijn typische motieven—zoals steden, kerken en schepen—in heldere, transparante vlakken die doen denken aan kristalstructuren. Zijn stijl combineert strakke, geometrische lijnen met een verstilde, haast melancholische sfeer en een breekbare lichtval.
Het schilderij Die Insel (1923), daterend uit zijn vroege Bauhaus-jaren, is een treffend voorbeeld van deze prismatische benadering. Geïnspireerd door een bezoek aan de Oostzee in het najaar van 1922, transformeerde Feininger zijn vluchtige natuurschetsen van wolken en een eenzaam eiland tot een gelaagde, metafysische compositie.
Lyonel Feininger - Die Insel (1923)
De compositie volgt een traditioneel principe dat doet denken aan de Duitse romantiek, waarbij een lage horizonlijn wordt gebruikt om een smalle strook kustlijn op de voorgrond te benadrukken. Op deze oever staat een eenzame, sterk gestileerde figuur. Dit kleine silhouet staart over het water naar een geometrisch eiland in de verte, dat als een subtiel visioen aan de horizon verschijnt. Binnen het oeuvre van Feininger is dit eilandmotief zeldzaam.
De verstilde, maar geladen sfeer van het doek voert direct terug naar de bron van zijn inspiratie. Op 9 september 1922 schreef Feininger over zijn bezoek aan de Oostzee aan zijn vrouw Julia:
"Ik kom net van het strand, waar ik de wolken boven de zee heb getekend—een heel continent aan stormwolken. Het water langs de kust is volkomen stil, en onder de verre, machtige en heldere wolken aan de horizon schittert het diepe blauw van de zee in brede reflecties. Er komen zoveel beelden in mij op; ik verlang er zo naar om deze visioenen te schilderen."
De Bauhaus-meesters op het dak van de Bauhaus-campus in Dessau, dec. 1926. Van rechts naar links: Oskar Schlemmer, Gunta Stölzl, Lyonel Feininger, Paul Klee, Wassily Kandinsky, Marcel Breuer, Walter Gropius en anderen
19/11/25
Nieuwste aanwinst in de collectie is iconisch werk van Pyke Koch.
Deze maand heeft de JK Art Foundation haar collectie kunnen uitbreiden met een belangrijk werk in het genre magisch realisme. Hoewel de collectie al één werk van Koch (Schietschijf, c. 1960) en twee werken van stijlverwant Carel Willink herbergt kan eigenlijk alleen Miereneters in een landschap (1958) van laatstgenoemde tot het magisch realisme berekent worden.
Hoewel de titel verwijst naar Florence en de renaissance-tuincultuur, is het werk geen romantisch reisbeeld. Koch gebruikt de Florentijnse tuin vooral als decor voor orde, beheersing en afstand. De strak gesnoeide hagen, symmetrische paden en klassieke architectuur ogen harmonieus, maar voelen tegelijk verstild en leeg.
Wat opvalt is het gebrek aan menselijke aanwezigheid. Dat maakt het tafereel licht ongemakkelijk: De schoonheid is koel, de stilte bijna beklemmend en de perfectie lijkt onmenselijk. Dit past bij Kochs magisch-realistische benadering: alles is helder en precies geschilderd, maar de sfeer is psychologisch geladen.
Veel kunsthistorici zien Florentijnse tuinen, c 1930 als een overgangswerk: het markeert Kochs ontwikkeling van romantischer invloeden naar de koele, moreel geladen beeldtaal die hij later in figuurstukken als De schiettent zou perfectioneren.
Kortom: Florentijnse tuinen lijkt een rustige ode aan klassieke schoonheid, maar is in feite een schilderij over macht, controle en afstand — thema’s die Koch zijn hele carrière zouden blijven bepalen.
Pyke Koch (1901-1991) - Florentijnse Tuinen, 1938